Kerkgebouw en dispositie orgel Maranathakerk

Maranathakerk
Op 29 juni 1956 werd de Maranathakerk – de nieuwe Gereformeerde Kerk – in gebruik genomen.

Klik hier voor de liturgie van de ingebruikname van de Maranathakerk in 1956

Maranathakerk vanaf de Hoogstraat gezien (foto Firma W. Visser)

De oude Gereformeerde Kerk was op zondag 22 april 1945 door de Duitsers opgeblazen.

Schilderij van de oude Gereformeerde Kerk (1913-1945) gezien vanaf de Sasdijk

De verwoeste Gereformeerde Kerk 1945 (foto Historische Vereniging Werkendam en De Werken c.a.)

De nieuwe kerk werd ontworpen door de Amersfoortse architect Bastiaan Willem Plooij (1890-1967). Hij heeft veel gereformeerde kerkgebouwen ontworpen.

De nieuwe Gereformeerde Kerk met rechts de aangebouwde kosterswoning

Een kenmerk van deze architect is het gebruik van veel bakstenen en het toepassen van bakstenen versieringen, randen en lijnen in de gevels.

Ook in de kerkzaal is het lijnenspel goed te zien.

De kerkzaal gezien vanaf de preekstoel (foto’s Henri Verhagen)

De Maranathakerk is in traditionele stijl ontworpen met een kerkzaal op de eerste verdieping, zo’n 3,5 meter boven straathoogte en in het souterrain of de benedenverdieping zijn meerdere vergaderzalen en voorzieningen. Door deze compacte bouwvorm is minder grondoppervlakte nodig dan wanneer de kerk en zalen gelijkvloers zouden zijn gebouwd.

De oude hoofdingang van de kerk (foto Streekarchief Langstraat Heusden Altena)

Doordat de kerkzaal hoog ligt had de kerk aan de voorzijde een overdekte opgang met twee trappen die de hoofdingang van de kerk vormde. Bij de verbouwing in 2006 is deze ingang gelijkvloers gemaakt.

De nieuwe hoofdingang (foto Henri Verhagen)

Alle vensters in de kerkzaal bevatten glas-in-loodramen. Op acht van deze ramen staat een afbeelding over een regel uit het gebed ‘Onze Vader Die in de Hemelen zijt’. Twee ramen bevatten de letters Alfa en Omega. Het gebrandschilderd glas komt uit het atelier van de glaskunstenaar H. Liefkes (1891-1967) uit Den Haag.

De ramen met de letters Alfa en Omega (foto’s Henri Verhagen)

Aan de achterzijde van de kerk is het Christusmonogram te zien in de muur boven de huidige achteringang.

Het Christusmonogram aan de achterzijde van de kerk (foto Jan Potters)

De vierkante toren aan de kerk is zo’n 30 meter hoog en heeft een luidklok. Ook is er aan alle vier de zijden een uurwerk te zien. Bovenop de toren staat een groen kruis dat voorzien is van verlichting waardoor het, ook ’s nachts, van verre al te zien is.

De Maranathakerk van bovenaf gezien (foto Jan Potters)

Het groene kruis bovenop de toren (foto Jan Potters)

De 500 kilo wegende bronzen luidklok werd gegoten in de toon A door Petit & Fritsen, een klokkengieterij in Aarle-Rixtel. De klok heeft als randschrift ‘Omnia ad Dei gloriam’ (Alles tot ere Gods).

Het orgel

Ruim vier maanden na de ingebruikname van de kerk volgde op woensdagavond 7 november 1956 de ingebruikname van het nieuwe orgel.

Klik hier voor het programma van de officiële ingebruikname van het orgel in 1956

Foto van het orgelfront in 1956 (zonder gordijnen aan weerszijden)

Het 26 stemmen tellende (elektro-pneumatische) orgel is gebouwd door de orgelbouwfirma Pels & Zoon, Alkmaar. De stemmen zijn verdeeld over twee klavieren en pedaal.
De adviseur was Jan Bonefaas (1926-2004). Hij was in 1955 benoemd tot organist van de Grote Kerk in Gorinchem.

Het orgelfront past bij het kerkinterieur en kan niet los gezien worden van het kerkgebouw waarin het staat. Dit orgelfront is ontworpen door Pels. Zeer waarschijnlijk was dit in overleg met de heer B.W. Plooij, architect van het kerkgebouw.

Op de tekening is goed te zien hoe de bovenzijde van het front de lijn volgt van de kapvorm van de kerk en de traliedrager in het plafond. De onderzijde van het front sluit aan op de balustrade.

De verticale lijnen in het front sluiten aan bij de verticale lijnen van het preekgedeelte dat onder de balustrade staat. Niet alleen de lijnen van de preekstoel maar ook de lijnen in het metselwerk in de muur achter de preekstoel sluiten hierbij aan.
Aan het zichtbare orgelfront is de opbouw van het binnenwerk niet af te lezen.

Onderhoud van het orgel
In 1974, zo’n 18 jaar na de ingebruikname, volgde door de orgelbouwfirma Pels een restauratie van de windladen en een herstel van de frontpijpen die doorgezakt waren. Ook de intonatie werd bijgewerkt en de tractuur afgeregeld.

In 1992 volgde een klankrenovatie door de heer M.C. Tiggelman uit Zaltbommel die het onderhoud van het orgel ook overnam. Ook werd er bladgoud aangebracht op de frontpijpen en kleurstellen op de sierelementen in het houtwerk in het front.

In 2000 komt het orgel weer in onderhoud bij Pels & Van Leeuwen.

In 2002 volgt het bij-beleren van de balgen en een nieuwe tremulant op het zwelwerk.
Inmiddels is een groot onderhoud zeer noodzakelijk geworden. Onder andere het binnenwerk van de speeltafel is sterk verouderd waardoor storingen ontstaan. Ook de orgelpijpen zijn vervuild en de windvoorziening geeft veel bijgeluiden.

Door de weinige aanpassingen die het orgel in het verleden heeft ondergaan is de klankkleur en het karakter van de jaren 50 grotendeels behouden gebleven.
Het is belangrijk om hier zorgvuldig en behoudend mee om te blijven gaan.

Foto totale speeltafel met pedaal (foto Henri Verhagen)

Dispositie en verdere gegevens van het orgel van de Maranathakerk te Werkendam

Bouwer: Firma B. B. Pels & Zoon
Jaar van oplevering: 1956
Opus 391

Werkindeling: Hoofdwerk, Bovenwerk in zwelkast, Pedaal

Foto van de pijpen van het hoofdwerk (foto Bas voor den Dag)

Dispositie:
Manuaal I, Hoofdwerk (onderklavier)

9 stemmen:
Prestant 16′
Prestant 8′
Holpijp 8′
Octaaf 4′
Roerfluit 4′
Octaaf 2′
Mixtuur 4-6 sterk
Sesquialter 2-3 sterk
Trompet 8′

Pijpen bovenwerk (foto Dirk van der Meijden)

Manuaal II, Bovenwerk (bovenklavier) in zwelkast

10 stemmen:
Viola di Gamba 8′
Vox Caelestis 8′
Roerfluit 8′
Prestant 4′
Fluit 4′
Nasard 2 2/3′
Nachthoorn 2′
Scherp 3-4 sterk
Dulciaan 16′
Hobo 8′

Subbas 16′ (foto Bas voor den Dag)

Pedaal
7 stemmen:
Prestantbas 16′ (transmissie Prestant 16′ Hoofdwerk)
Subbas 16′
Octaafbas 8′
Gedekt 8′ (transmissie Subbas 16′)
Koraalbas 4′ (transmissie Octaafbas 8′)
Bazuin 16′
Trombone 8′ (transmissie Bazuin 16′)

Werktuiglijke registers:
Manuaalkoppel, Hoofdwerk+Bovenwerk
Pedaalkoppel, Pedaal+Hoofdwerk
Pedaalkoppel, Pedaal+Bovenwerk
Subkoppel, Hoofdwerk+Bovenwerk 16′
Subkoppel, Bovenwerk+Bovenwerk 16′
Superkoppel, Hoofdwerk+Bovenwerk 4′
Superkoppel, Bovenwerk+Bovenwerk 4′
Superkoppel, Pedaal+Bovenwerk 4′

Speeltafel (foto Henri Verhagen)

Tremulant Hoofdwerk
Tremulant Bovenwerk

Automatisch Pedaal
Oplosser I
Vaste Combinaties : PP-P-MF-F-FF-T
Oplosser II
Vrije Combinatie

Drie voetpistons voor koppelingen: Pedaal+Hoofdwerk, Pedaal+Bovenwerk, Hoofdwerk+Bovenwerk

Dirk van der Meijden bezig met het stemmen van de orgelpijpen (foto Henri Verhagen)

Trede Zwelkast Bovenwerk
Trede Generaal Crescendo
Manuaalomvang: C-g”’
Pedaalomvang: C-f’

Toetsbeleg witte toetsen: elfeniet
Toetsbeleg zwarte toetsen: ebbenhout
Tractuur: elektro-pneumatisch
Windvoorziening: magazijnbalgen

Het orgel is gebouwd naar het elektro-pneumatisch systeem met Pels repetitieladen

Plaats orgel: op de de galerij boven de preekstoel
Plaats klaviatuur: vrijstaande speeltafel naast het orgel op de galerij

Orgelfront en het huidige liturgisch centrum (foto Henri Verhagen)

Tekst: Jeanette van Oord en Bas voor den Dag